ماهی سونگ، طلای زیستگاه های آب شیرین ایران (آموزش ماهیگیری)

ماهی سونگ یکی از با ارزش ترین گونه های زیستگاه های آب شیرین ایران است و در این مقاله با توجه به اطلاعات علمی موجود و تجربیات شخصی خودم تلاش دارم در این خصوص اطلاعات مفیدی را در اختیار دوستداران طبیعت و ماهیگیری بگذارم.

• سایر نام­‌های فارسی: نعربج، انزه، بچ، نربچ، بال زرد

• نام علمی: Luciobarbus esocinus

• نام­‌های انگلیسی: Tigris Salmon, Euphrates Salmon, Pike barbel, Mangar

ماهی سونگ گونه‌­ه ای متعلق به خانواده کپورماهیان (Cyprinidae) و زیرخانواده باربوس­‌ماهیان (Barbinae) بوده که به سبب داشتن اندازه بزرگ، سری باریک و شبیه به اردک­‌ماهیان، داشتن دو جفت سبیلک در اطراف دهان، خار بزرگ مضرس و دندانه­‌دار در باله پشتی و لب­‌های نسبتاً ضخیم تمایز داده می­‌شود.

رنگ بدن این ماهی نقره­‌ای تا سبز زیتونی و زرد است. این گونه بومی حوضه­‌های آبریز دجله و فرات و کشورهای ایران، عراق، سوریه و ترکیه است.

در ایران این گونه عمدتاً در حوضه دجله (استان­‌های لرستان، کردستان، خوزستان، فارس، بوشهر و چهار محال) پراکنش دارد. زیستگاه این گونه شامل رودخانه­‌های بزرگ و سدها در گودال­‌های عمیق و قسمت­‌های میانی رودخانه است.

اندازه ماهی سونگ تا ۲۳۰ سانتی‌‌‌‌متر و وزن بیش از ۱۵۰ کیلوگرم گزارش شده که از بزرگترین کپورماهیان باقی‌‌‌‌مانده جهان به شمار می‌‌‌‌رود. طول عمر این گونه حداقل ۱۷ سال گزارش شده است. بلوغ جنسی در طول بالای یک متر (احتمالا در ماده‌‌‌‌ها ۱۰ سالگی و در نرها ۴ سالگی) رخ داده و زمان زیادی برای بلوغ آن لازم است. بر این اساس توانایی بازسازی جمعیت این گونه پایین بوده و چیزی حدود ۴/۵ الی ۱۴ سال زمان برای دو برابر شدن جمعیت ماهی سونگ نیاز است.

این ماهی در آب‌‌‌‌های شیرین مهاجرت کرده و برای تخم‌‌‌‌ریزی به رودهای تغذیه کننده تالاب‌‌‌‌ها و دریاچه‌‌‌‌ها (طبیعی یا مصنوعی) مهاجرت می‌‌‌‌کنند.

زمان تولید مثل از اسفند تا اردیبهشت در دمای ۲۴  درجه سانتی‌‌‌‌گراد بر روی بسترهای قلوه‌‌‌‌سنگی رودخانه و نواحی کم‌‌‌‌عمق دریاچه‌‌‌‌ها بر روی بستر‌‌‌‌های سنگربزه‌‌‌‌ای اتفاق می‌‌‌‌افتد. تخم‌‌‌‌ریزی به صورت یک جا و یک مرتبه صورت گرفته و میزان تخم تولید شده توسط ماهی ماده چیزی حدود ۶۰۰ هزار عدد تخمین زده شده است.

تغذیه این ماهی عمدتاً شامل ماهیان شده اما از بی‌‌‌‌مهرگانی چون سخت پوستان، حشرات آبزی، زئوپلانکتون‌‌‌‌ها و حتی فیتوپلانکتون‌‌‌‌ها و همچنین پرندگان نیز تغذیه می‌‌‌‌کنند. ماهی سونگ به دلیل صید بیش از حد به ویژه  به علت استفاده از روش‌‌‌‌های نامعمول همچون الکتورشوکر، مواد منفجره و مواد سمی دچار کاهش جمعیت شده است. همچنین عواملی چون آلودگی آب‌‌‌‌، سدسازی (انسداد مسیرهای مهاجرتی)، برداشت زیاد آب و کاهش منابع آبی از جمله دیگر تهدیدات این گونه به شمار می‌‌‌‌آیند. این گونه دارای ارزش صیادی بالا بوده و همچنین پتانسیل آبزی‌‌‌‌پروری نیز دارد. علاوه بر این با توجه به اندازه بزرگ و روش های مختلف صید برای ماهیگیری ورزشی و جذب گردشگر داخلی و خارجی پتانسیل بالایی دارد.

علاوه بر این با توجه به لاشه خواری سونگ های بزرگ می توان این ماهی را پاکبان رودخانه های زاگرس نامید. در فصولی که سیل لاشه انواع جانوران را وارد دریاچه سد ها می کند سونگ ها مشغول به تغذیه از آن ها می شوند و می توان گفت به حضور این ماهی موجب حفظ کیفیت آب و پاکسازی رودخانه ها می شود.

روش های صید ماهی سونگ

علاوه بر صید سونگ در رودخانه ها این ماهی در سد ها قابل صید است و جمعیت نسبتا خوبی در سد های حوزه کارون پیدا کرده است که متاسفانه بعلت صید بی رویه با تور در سال های اخیر در برخی از منابع آبی (سد کارون3) با کاهش چشمگیر جمعیت مواجه بوده است. در ذیل به شرح روش های صید این ماهی می پردازیم.

صید سونگ در رودخانه ها

بصورت تاریخی سونگ را در اغلب رودخانه های بزرگ حوزه زاگرس می توان یافت اما عوامل متععدی مثل سد سازی و تخریب زیستگاه و صید های بی رویه عملا نسل سونگ را در برخی رودخانه ها از بین برده است. بعنوان مثال رودخانه زهره که تا همین حدود دهه 70 شمسی یکی از مراکز صید های سونگ در ایران بود اما سد سازی موجب شده که امروزه اثر چندانی از آن به جا نمانده باشد.

اگر با آبخوانی و صید ماهی در رودخانه آشنا باشید احتمالا با نگاهی به رودخانه محل زیست سونگ را میتوانید شناسایی کنید تنها تفاوت در سایز چاله ها است که باید مناسب جثه بیرگ این ماهی باشد. رودخانه خرسان در سال های اخیر بعنوان مهمترین رودخانه برای صید سونگ شناخته شده است. اغلب ماهیگیران ورزشی برای صید این ماهی به محل های بکر این رودخانه سفر می کنن.

طعمه های متفاوتی مثل روده، گنجشک، ماهی ساردین و حتی ماهی قرمز درشت به عنوان طعمه برای صید رودخانه ای این ماهی استفاده می شود. اغلب تعداد زیادی طعمه در چاله های مورد نظر با نخ های سایز بالا (140 تا 160 میلی متر) انداخته میشود و نخ به درخت های اطراف بسته و تا صبح روز بعد طعمه ها به حال خود رها می شوند. فردا صبح تمام لاین ها چک می شود و در صورت موافق بودن اوضاع نعدادی ماهی صید خواهد شد.

نکات نسبتا زیادی در این خصوص هست که اینجا جای توضیح همه آن ها نیست اما مهمترین نکته سفر به بخش های مختلف رودخانه خرسان است که علاوه بر خروشان و خطرناک بودن خود رودخانه مواجهه با جوامع محلی منطقه هم اغلب دردسر ساز است و نباید بدون حضور راهنمای محلی به این منطقه سفر کنید.

صید سونگ در سد ها

بر خلاف آنچه در خصوص سد احداث شده روی رودخانه زهره گفته شد، دریاچه سد های کارون 3 و کارون 4 تبدیل به محل های مناسبی برای زیست و تولید مثل این ماهی زیبا شده است. به شخصه بار ها دسته های کوچک ماهی سونگ را در سد کارون 4 دیده ام که گله های ساردین را محاصره و شروع به تغذیه از آن ها می کنند. علاوه بر این دو، سد شهید عباسپور (کارون1) و سد دز (منطقه شهیون) از زیستگاه های شناخته شده این ماهی برای ماهیگیران ورزشی است.

در سد ها علاوه بر روش های انتظاری با استفاده از ساردین و روده و حتی خمیر می توانید از روش اسپینینگ هم برای صید ماهی استفاده کنید. برای این منظور لانسه های سایز 5 در رنگ های پرچمی، نقره ای_قرمز، طلایی را به شخصه نتایج خوبی گرفته ام.همچنین انوان قاشقک و لور هم می تواند به شما کمک کند. برای صید این ماهی زیبا نیاز به اسپین در قسمت های میانی و عمیق نیست. بلکه اسپین در مجاورت صخره های نزدیک به محل های نیمه عمیق بهترین نیجه را برای شما خواهد داشت. در نظر داشته باشید به حد اقل رساندن اتصالات و تجهیزات اضافی روی نخ برای صید شما موثر است.

فروشگاه لوازم ماهیگیری و طبیعت گردی کولی

مجری تور های ماهیگیری در اب شور و شیرین در ایران

تامین کننده لوازم ماهیگیری

تامین کننده لوازم طبیعت گردی

تهیه مقالات آموزشی و محتوای آموزش ماهیگیری در ایران